Jak zabezpieczyć hortensje na zimę? Bukietowe, ogrodowe i w donicy

Jak zabezpieczyć hortensje na zimę – kompletny poradnik

"Panie Łukaszu, nie wiem co robić. Krzak jest zdrowy, zielony, rośnie jak szalony, tylko kwiatów ani jednego" – to zdanie często słyszę od klientów w ciągu sezonu. Niemal zawsze chodzi o hortensję ogrodową i niemal zawsze przyczyna leży w tym, co wydarzyło się z krzewem jeszcze kilka miesięcy wcześniej: zimą albo podczas wiosennych przymrozków.

Hortensje należą do najchętniej sadzonych krzewów w naszych ogrodach, ale pod jedną nazwą kryje się kilka gatunków o zupełnie różnej odporności na mróz. Jedne przetrwają trzydziestostopniowe mrozy bez żadnej pomocy, inne tracą pąki kwiatowe już przy kilkunastu stopniach poniżej zera. Dlatego zanim odpowiem na pytanie, jak zabezpieczyć hortensje na zimę, zawsze pytam najpierw: a jaką hortensję masz?

Czy hortensje trzeba okrywać na zimę?

Nie wszystkie. Okrycia wymagają przede wszystkim hortensje ogrodowe, a także młode, świeżo posadzone krzewy każdego gatunku oraz wszystkie hortensje rosnące w donicach. Dorosłe hortensje bukietowe i krzewiaste radzą sobie w polskim klimacie bez osłon.

O tym, czy krzew trzeba chronić, decydują dwie rzeczy. Pierwsza to mrozoodporność samych pędów i korzeni. Druga, ważniejsza, to miejsce, w którym roślina zawiązuje pąki kwiatowe. Gatunki kwitnące na pędach tegorocznych mogą przemarznąć nawet do ziemi, a i tak zakwitną, bo kwiaty powstaną na nowych przyrostach. Gatunki kwitnące na pędach zeszłorocznych noszą gotowe pąki przez całą zimę na wierzchołkach gałązek – i to właśnie te pąki chronimy.

Tak dzielę hortensje na zimę, gdy planuję jesienne prace u klientów:

  • Hortensja ogrodowa (Hydrangea macrophylla) – okrywamy zawsze i starannie; jej pąki kwiatowe uszkadza mróz rzędu –15 do –18°C oraz wiosenne przymrozki.
  • Hortensja piłkowana (Hydrangea serrata) – nieco odporniejsza od ogrodowej, ale również kwitnie na pędach zeszłorocznych, więc traktuję ją tak samo.
  • Hortensja dębolistna (Hydrangea quercifolia) – okrywamy młode krzewy i te rosnące w chłodniejszych rejonach kraju; starsze egzemplarze w osłoniętych miejscach wystarczy okopczykować.
  • Hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata) – w pełni mrozoodporna, znosi spadki do około –30°C; ochrony potrzebuje tylko w pierwszym roku po posadzeniu i w donicy.
  • Hortensja krzewiasta, zwana też drzewiastą (Hydrangea arborescens, np. 'Annabelle') – równie odporna jak bukietowa; kwitnie na pędach tegorocznych i nie wymaga okrycia.
  • Hortensja pnąca (Hydrangea petiolaris) – dorosłe pnącza są całkowicie odporne; młode sadzonki przez pierwsze dwie zimy warto okopczykować.

Jest jeszcze trzeci czynnik: stanowisko. Ten sam krzew posadzony pod ścianą domu, osłonięty od wschodniego wiatru, będzie zimował o wiele lepiej niż na otwartej przestrzeni albo w zagłębieniu terenu, gdzie zalega zimne powietrze. W zachodniej Polsce i nad morzem hortensje ogrodowe często kwitną nawet po zimie bez okrycia. Na Podlasiu, Suwalszczyźnie czy w kotlinach górskich bez solidnej osłony kwiatów raczej nie zobaczymy.

Hortensja ogrodowa Caipirinha

Hortensja ogrodowa Caipirinha C2 E

Osobną grupą są nowoczesne odmiany powtarzające kwitnienie, takie jak seria Endless Summer czy Forever & Ever (moje ulubione). Zawiązują pąki zarówno na pędach zeszłorocznych, jak i tegorocznych, więc po ciężkiej zimie zakwitną mimo wszystko, tyle że później i skromniej. Klientom mówię wprost: te odmiany wybaczają więcej, ale jeśli zależy ci na obfitym kwitnieniu od czerwca, okrywaj je tak samo jak tradycyjne.

Hortensja bukietowa a ogrodowa – różnice w zimowaniu

Najkrócej: hortensja bukietowa zimą radzi sobie sama, a hortensja ogrodowa potrzebuje naszej pomocy. Cała różnica wynika z tego, kiedy i gdzie każdy z gatunków tworzy pąki kwiatowe.

Hortensja bukietowa

Hortensja bukietowa to prawdziwy twardziel. Pochodzi z chłodnych rejonów Azji Wschodniej i jest jednym z najodporniejszych krzewów ozdobnych, jakie sadzimy. Kwitnie na pędach tegorocznych: pąki powstają wiosną na nowych przyrostach, więc żaden mróz nie ma czego zniszczyć. Nawet jeśli w wyjątkowo ostrą zimę przemarzną końcówki gałązek, krzew i tak przycinamy na przedwiośniu, a latem zakwita jak zwykle.

Hortensja bukietowa Living Candy Love PBR — zdjęcie 2

Hortensja bukietowa Living Candy Love PBR C3

Dorosłych krzewów odmian takich jak 'Limelight', 'Vanille Fraise', 'Phantom' czy 'Little Lime' nie okrywam wcale. Jedyne, co robię jesienią, to uzupełniam ściółkę z kory wokół podstawy. Hortensje mają płytki system korzeniowy, a warstwa kory chroni go przed przemarzaniem w bezśnieżne zimy i przed przesychaniem.

Wyjątkiem są krzewy posadzone w danym roku, zwłaszcza jesienią. Nie zdążyły się jeszcze dobrze ukorzenić, dlatego usypuję wokół nich kopczyk wysokości 15–20 cm. Po pierwszej zimie ta ostrożność przestaje być potrzebna.

Hortensja ogrodowa

Hortensja ogrodowa to taka typowa, delikatna Geisha. Wywodzi się z łagodnego, nadmorskiego klimatu Japonii. Jej korzenie i dolne partie pędów są dość odporne, dlatego krzew rzadko ginie całkowicie. Problemem są pąki kwiatowe. Roślina zawiązuje je już pod koniec lata na szczytach tegorocznych pędów i w tej postaci muszą one przetrwać do wiosny. To grube, zaostrzone pąki na samych końcach gałązek – najbardziej wystawione na mróz i wysuszający wiatr.

Jeśli przemarzną, krzew wiosną odbije z niżej położonych pąków liściowych lub od korzeni, wyrośnie bujnie, ale nie zakwitnie. Stąd biorą się te wszystkie zielone, "leniwe" hortensje, o które pytają mnie klienci.

Drugie zagrożenie przychodzi później. Hortensja ogrodowa wcześnie rusza z wegetacją i w marcu, po kilku ciepłych dniach, jej pąki zaczynają pęcznieć. Rozwinięty pąk traci odporność i ginie już przy –3 do –5°C. Z mojego doświadczenia wynika, że kwietniowe i majowe przymrozki niszczą więcej kwiatów niż styczniowe mrozy. Dlatego osłona hortensji ogrodowej to zadanie nie tylko na zimę, ale także na wiosnę.

Porównanie w pigułce

Cecha Hortensja bukietowa Hortensja ogrodowa
Kwitnie na pędach tegorocznych zeszłorocznych (odmiany powtarzające – także tegorocznych)
Mrozoodporność krzewu do około –30°C do około –20°C, pąki kwiatowe słabiej
Okrycie dorosłego krzewu zbędne konieczne w większości kraju
Kopczyk tylko w pierwszym roku po posadzeniu co roku, 20–30 cm
Wrażliwość na wiosenne przymrozki niewielka duża
Termin cięcia luty–marzec, mocne wiosną, tylko kosmetyczne
Zimowanie w donicy na zewnątrz, z ociepleniem pojemnika najlepiej w chłodnym pomieszczeniu

Jak rozpoznać, którą hortensję masz, jeśli zgubiła się etykieta? Bukietowa ma kwiatostany w kształcie stożka i tworzy wyprostowany krzew o zdrewniałych, sztywnych pędach. Ogrodowa ma kwiatostany kuliste lub płaskie, a jej liście są duże, błyszczące i mięsiste.

Kopczykowanie, ściółka i agrowłóknina – krok po kroku

Skuteczna ochrona hortensji ogrodowej składa się z trzech warstw: kopczyka chroniącego podstawę krzewu, suchego wypełnienia otulającego pędy i przewiewnej osłony z agrowłókniny. Poniżej opisuję, jak okryć hortensje na zimę w kolejności, w jakiej sam wykonuję te prace.

Kiedy zacząć?

Najważniejszy jest termin, bo okrycie zakładamy dopiero po pierwszych przymrozkach, gdy wierzchnia warstwa ziemi lekko zamarznie, a temperatura w nocy na stałe spada poniżej zera. W większości kraju wypada to w drugiej połowie listopada lub na początku grudnia.

Kilka lekkich przymrozków krzewowi nie szkodzi, wręcz przeciwnie – hartuje go i pomaga pędom zdrewnieć. Hortensja okryta w ciepłym październiku przegrzewa się, nie wchodzi w spoczynek, a pod osłoną rozwijają się choroby grzybowe. Sam kopczyk można natomiast usypać wcześniej, już na przełomie października i listopada.

Krok 1: podlej i posprzątaj

Jeśli jesień jest sucha, przed nadejściem mrozów obficie podlewam krzewy – dwie, trzy konewki na dorosłą roślinę. Nawodniony krzew znacznie lepiej znosi zimę, bo mroźny wiatr wysusza pędy, a z zamarzniętej ziemi korzenie wody nie pobiorą.

Następnie wygrabiam spod krzewu opadłe liście hortensji, zwłaszcza te z plamami. Zimują na nich zarodniki grzybów, które wiosną zainfekowałyby młode przyrosty. Liście, które wciąż trzymają się pędów, delikatnie obrywam, żeby nie gniły pod okryciem.

Krok 2: usyp kopczyk

Wokół podstawy krzewu usypuję kopczyk wysokości 20–30 cm. Najlepszym materiałem jest przekompostowana kora sosnowa, kwaśny torf lub ich mieszanka. Są lekkie, przewiewne i dodatkowo zakwaszają glebę, co hortensje lubią. Dobrze sprawdza się też dojrzały kompost albo ziemia ogrodowa, ale przyniesiona z innego miejsca.

Nigdy nie zgarniam ziemi spod samego krzewu. Korzenie hortensji leżą tuż pod powierzchnią i odsłonięte przemarzną szybciej, niż kopczyk zdąży je ochronić. Kopczyk zabezpiecza nasadę pędów i uśpione pąki u podstawy – dzięki niemu krzew odbije nawet po najcięższej zimie.

Krok 3: rozłóż ściółkę

Wokół kopczyka, w promieniu mniej więcej 50 cm od krzewu, rozkładam warstwę ściółki grubości 8–10 cm. Używam kory sosnowej, zrębków, igliwia albo suchych liści dębu lub buka. Ściółka ogranicza przemarzanie gleby i chroni płytkie korzenie w zimy, gdy brakuje śniegu.

Unikam liści orzecha włoskiego oraz liści z drzew owocowych porażonych chorobami. Nie stosuję też świeżo skoszonej trawy, która zbija się w mokry, gnijący kożuch.

Ściółkowanie gleby w ogrodzie – jak i czym

Krok 4: zwiąż pędy i zbuduj osłonę

Pędy luźno związuję miękkim sznurkiem jutowym, tak aby krzew zrobił się węższy, ale gałązki się nie łamały. Przekwitłych kwiatostanów nie ścinam – osłaniają pąki położone tuż pod nimi.

Dookoła krzewu wbijam trzy lub cztery paliki, nieco wyższe od rośliny, i rozpinam na nich siatkę ogrodniczą lub matę słomianą. Powstaje rodzaj kosza, który wypełniam suchymi liśćmi dębu, słomą albo gałązkami iglaków, czyli stroiszem. Wypełnienie musi być suche i luźne, bo izoluje nie sam materiał, lecz powietrze uwięzione między nim.

U jednego z moich klientów zrobiliśmy tak, że zamiast siatki ustawiliśmy wokół trzech dużych hortensji ażurowe drewniane skrzynie bez dna, zbite z listewek. Zajmuje to kwadrans, konstrukcja służy już któryś sezon, a krzewy kwitną co roku od samej ziemi po wierzchołki.

Krok 5: owiń agrowłókniną

Całość owijam białą agrowłókniną zimową o gramaturze 50 g/m², w dwóch lub trzech warstwach. Cienka włóknina wiosenna (17–23 g/m²) jest na zimę za słaba. Ważny jest także kolor: biała odbija słońce, podczas gdy pod czarną lub ciemnozieloną krzew nagrzewa się w słoneczne zimowe dni i przedwcześnie rusza.

Agrowłókninę spinam klamerkami lub obwiązuję sznurkiem, a jej dolny brzeg przysypuję korą albo przyciskam kamieniami, żeby wiatr nie podwiewał osłony od spodu. Górę zawiązuję luźno. Dzięki temu w czasie odwilży mogę ją na kilka godzin rozchylić i przewietrzyć wnętrze.

Mniejsze krzewy można okryć prościej: po usypaniu kopczyka obłożyć je stroiszem i nałożyć gotowy kaptur z agrowłókniny, ściągany u dołu sznurkiem.

Agrowłóknina w ogrodzie – rodzaje, zastosowanie, zalety i wady

Krok 6: kontroluj zimą i zdejmuj stopniowo

Raz na dwa, trzy tygodnie zaglądam do okrytych krzewów. Sprawdzam, czy wiatr nie zerwał osłony, czy wypełnienie nie zamokło i czy pod ściółką nie zagnieździły się gryzonie.

Okrycie zdejmuję etapami. W marcu, gdy miną silne mrozy, usuwam liście i stroisz, ale agrowłókninę zostawiam. Na przełomie marca i kwietnia zdejmuję ją w pochmurny dzień, żeby pędy przywykły do światła, i rozgarniam kopczyk. Włóknina nie wędruje jednak do garażu – aż do połowy maja leży pod ręką i przy każdej zapowiedzi przymrozku wraca na noc na krzew.

Hortensje w donicy zimą

Hortensja w donicy jest zimą znacznie bardziej narażona niż ta sama roślina w gruncie – i dotyczy to także odpornej hortensji bukietowej. W ogrodzie korzenie chroni gruba warstwa ziemi, która rzadko przemarza głębiej niż na kilkanaście centymetrów. W pojemniku mróz atakuje bryłę korzeniową ze wszystkich stron jednocześnie, a korzenie są dużo wrażliwsze niż pędy. Roślina, która w gruncie znosi –30°C, w donicy może zginąć przy –10°C.

Do wyboru są trzy sposoby. Który wybrać, zależy od gatunku, wielkości donicy i miejsca, jakim dysponujesz.

Sposób 1: zimowanie na zewnątrz z ociepleniem donicy

Polecam go dla hortensji bukietowych i krzewiastych w dużych pojemnikach, o średnicy co najmniej 40–50 cm. Im więcej ziemi, tym wolniej bryła korzeniowa przemarza.

Donicę przesuwam pod ścianę budynku, w miejsce osłonięte od wiatru i najlepiej zacienione zimą. Stawiam ją na płycie styropianu grubości kilku centymetrów lub na drewnianych klockach, żeby odizolować dno od zmarzniętej posadzki i zapewnić odpływ wody. Ściany pojemnika owijam dwiema, trzema warstwami maty słomianej, juty, grubej agrowłókniny albo tektury falistej. Powierzchnię ziemi przykrywam warstwą kory grubości 10 cm.

Hortensję ogrodową zimującą w ten sposób trzeba dodatkowo okryć od góry: pędy obłożyć stroiszem i owinąć białą agrowłókniną, tak jak krzew w gruncie. Kilka donic warto zestawić ciasno razem i owinąć wspólną osłoną – grupa traci ciepło wolniej niż pojedynczy pojemnik.

Sposób 2: zimowanie w chłodnym pomieszczeniu

To najpewniejsza metoda dla hortensji ogrodowych oraz dla wszystkich roślin w małych donicach. Sprawdzi się nieogrzewany garaż, piwnica, altana, domek narzędziowy lub chłodna klatka schodowa. Idealna temperatura to 0–5°C. Ponieważ hortensja zrzuca liście, pomieszczenie może być ciemne.

Rośliny wnoszę dopiero po pierwszych przymrozkach, gdy same zgubią liście, czyli zwykle w drugiej połowie listopada. W cieple hortensja nie przejdzie spoczynku: w temperaturze powyżej 10°C już w styczniu wypuszcza blade, słabe pędy, które później marnieją. Ogrzewane mieszkanie zupełnie się więc do zimowania nie nadaje.

Jedna z moich klientek przez dwa lata traciła hortensje na tarasie, mimo że starannie owijała donice. Od kiedy na zimę przestawia je po prostu do garażu, pod okno, kwitną co roku.

Sposób 3: zadołowanie donicy w ogrodzie

Kto ma choć kawałek rabaty, może wkopać donicę w ziemię aż po sam brzeg, w zacisznym miejscu. Z wierzchu usypuję kopczyk z kory i okrywam pędy jak u rośliny rosnącej w gruncie. Ziemia przejęta mrozem tylko powierzchniowo chroni korzenie lepiej niż jakiekolwiek owijanie. Wiosną donicę wystarczy wyjąć, umyć i odstawić na taras.

Podlewanie i materiał donicy

Niezależnie od metody hortensji w donicy nie wolno zimą zasuszyć. W pomieszczeniu podlewam ją niewielką ilością wody raz na 3–4 tygodnie, tak by podłoże było ledwie wilgotne. Na zewnątrz podlewam w czasie odwilży, gdy ziemia rozmarznie, zwłaszcza pod zadaszeniem, gdzie nie dociera deszcz ani śnieg. Przesuszenie bryły korzeniowej to w donicach częstsza przyczyna strat niż sam mróz.

Zwróć też uwagę na pojemnik. Donice ceramiczne i z terakoty nasiąkają wodą i pękają na mrozie, dlatego je przede wszystkim przenoszę pod dach. Na zewnątrz bezpiecznie zimują pojemniki z tworzywa, włókna szklanego, drewna i mrozoodpornego betonu. Otwory odpływowe muszą być drożne, a podstawkę na zimę zabieram, bo stojąca w niej woda zamarza razem z korzeniami.

Najczęstsze błędy (cięcie jesienią, folia)

Większość hortensji, które nie kwitną, nie padła ofiarą wyjątkowo ostrej zimy, tylko dobrych chęci właściciela. Oto błędy, które widuję w ogrodach najczęściej.

Cięcie jesienią

Pytanie, czy obcinać hortensje na zimę, pada w rozmowach z klientami chyba najczęściej. Odpowiedź brzmi: nie, żadnego gatunku nie tniemy jesienią.

W przypadku hortensji ogrodowej jesienne cięcie to najprostszy sposób, by pozbawić się kwiatów. Pąki kwiatowe siedzą na końcach pędów, więc kto jesienią "wyrówna" krzew sekatorem, wycina całe przyszłoroczne kwitnienie. Pamiętam ogród, w którym hortensje nie kwitły od lat. Okazało się, że właściciel co październik sumiennie przycinał je o połowę, "żeby ładnie wyglądały pod okryciem". Wystarczył jeden sezon bez sekatora i krzewy zakwitły.

Hortensji bukietowej jesienne cięcie kwiatów nie odbierze, ale też jej nie służy. Świeże rany nie zdążą się zagoić przed mrozami, a przez miejsca cięcia do pędów wnika woda, która zamarza i uszkadza tkanki, przez co gałązki przemarzają głębiej. Bukietową tniemy w lutym lub marcu, zanim ruszy wegetacja.

Suche kwiatostany również zostają na krzewie do wiosny. U hortensji ogrodowej stanowią naturalną czapkę dla pąków, a oszronione wyglądają po prostu pięknie. Wiosną ścinam je tuż nad pierwszą parą zdrowych, grubych pąków.

Okrywanie folią

Folia, worki foliowe i wszelkie szczelne tworzywa to drugi klasyczny błąd. Folia nie przepuszcza powietrza ani pary wodnej. W słoneczny zimowy dzień temperatura pod nią rośnie o kilkanaście stopni, a nocą gwałtownie spada. Na wewnętrznej stronie skrapla się woda, pędy stoją w wilgoci, pleśnieją i gniją. Krzew okryty folią często wychodzi z zimy w gorszym stanie niż nieokryty wcale.

Z tego samego powodu nie polecam odwróconych plastikowych wiader, donic bez otworów ani styropianowych pudeł szczelnie przykrytych wiekiem. Osłona ma chronić przed wiatrem i łagodzić wahania temperatury, ale musi oddychać. Folii bąbelkowej można użyć wyłącznie do owinięcia ścian donicy, nigdy samej rośliny.

Zbyt wczesne okrywanie i zbyt wczesne odkrywanie

Okrycie założone w październiku, "bo zapowiadali ochłodzenie", szkodzi tak samo jak jego brak. Krzew nie zdąży się zahartować, a ciepło i wilgoć pod osłoną sprzyjają chorobom i przyciągają myszy oraz nornice, które chętnie zakładają tam gniazda i ogryzają korę.

Wiosną popełniamy błąd odwrotny. Pierwszy ciepły weekend marca kusi, żeby zdjąć wszystko naraz i mieć spokój. Tymczasem pąki, które ruszyły pod okryciem, są delikatne i jeden kwietniowy przymrozek potrafi zniweczyć całą zimową pracę.

Zgarnianie ziemi spod krzewu i mokre wypełnienie

Kopczyk usypany z ziemi zebranej tuż przy krzewie odsłania płytkie korzenie i przynosi więcej szkody niż pożytku. Podobnie działa wypełnienie osłony mokrymi liśćmi zgrabionymi po deszczu: zamiast izolować, zbijają się w zimny, gnijący kompres. Liście na okrycie zbieram w suchy dzień i przechowuję w workach pod dachem do czasu, aż będą potrzebne.

Zapominanie o wodzie

Ostatni błąd jest najmniej oczywisty. Po suchej jesieni hortensje wchodzą w zimę odwodnione i wiosną ich pędy są zaschnięte, choć mrozy były niewielkie. To nie przemarznięcie, lecz susza fizjologiczna: wiatr i słońce odparowują wodę z pędów, a korzenie nie mogą jej uzupełnić z zamarzniętej gleby. Obfite podlanie przed mrozami kosztuje pięć minut i bywa ważniejsze niż najgrubsza agrowłóknina.

Zabezpieczanie roślin przed mrozem

FAQ – najczęstsze pytania o zimowanie hortensji

▶Czy hortensja kupiona w doniczce w kwiaciarni lub markecie przezimuje w ogrodzie?

To zwykle hortensja ogrodowa, więc teoretycznie tak, ale z zastrzeżeniami. Rośliny sprzedawane jako kwitnący prezent na Dzień Matki są pędzone w szklarniach i należą do odmian wybieranych pod kątem wyglądu, a nie odporności. Posadzone do gruntu wiosną lub wczesnym latem mają szansę dobrze się ukorzenić i przy starannym okryciu zimują. Kwitną jednak kapryśnie i w chłodniejszych rejonach często co drugi rok. Egzemplarz kupiony jesienią bezpieczniej przezimować w doniczce, w chłodnym pomieszczeniu, i posadzić dopiero w maju.

▶Czy śnieg szkodzi hortensjom i trzeba go strząsać?

Puszysty śnieg jest sprzymierzeńcem – to najlepszy naturalny izolator i im grubsza jego warstwa wokół krzewu, tym lepiej dla korzeni i dolnych pąków. Kłopot sprawia śnieg mokry i ciężki, który osiada na suchych kwiatostanach hortensji bukietowych i krzewiastych, wygina pędy, a czasem je wyłamuje. Po obfitych opadach delikatnie strząsam go miotłą, ruchem od dołu ku górze. Jeżeli krzew rośnie pod okapem, z którego zsuwają się czapy śniegu, warto ustawić nad nim prosty daszek z dwóch desek.

▶Hortensja przemarzła – co zrobić wiosną?

Przede wszystkim nie spieszyć się z sekatorem. Z cięciem czekam do przełomu kwietnia i maja, aż krzew sam pokaże, które pąki są żywe. Przemarznięte pędy są brunatne i suche, a po zadrapaniu kory nie widać pod nią zieleni. Skracam je do pierwszej pary zdrowych pąków, a całkiem martwe wycinam przy ziemi. Krzew podlewam, zasilam nawozem do hortensji i ściółkuję. Hortensja ogrodowa niemal zawsze odbija od podstawy, choć w danym roku może nie zakwitnąć. Odmiany powtarzające kwitnienie zakwitną późnym latem na nowych pędach.

▶Czy hortensje nawozi się jesienią?

Tak, ale wyłącznie nawozem jesiennym, który zawiera potas i fosfor, a nie zawiera azotu. Potas wzmacnia ściany komórkowe i przyspiesza drewnienie pędów, dzięki czemu krzew lepiej znosi mróz. Podaję go od połowy sierpnia do końca września. Nawozy azotowe i wieloskładnikowe z azotem odstawiam najpóźniej w połowie lipca. Azot pobudza wzrost młodych, miękkich przyrostów, które nie zdążą zdrewnieć i przemarzną jako pierwsze.

▶Jak zabezpieczyć hortensję bukietową na pniu?

Forma pienna jest wrażliwsza niż krzew, mimo że to ten sam odporny gatunek. Najsłabszym punktem jest miejsce szczepienia u nasady korony oraz sam pień, który w słoneczne, mroźne dni może pękać. Pień owijam jutą lub białą agrowłókniną na całej wysokości, ze szczególną starannością tuż pod koroną. Koronę luźno związuję i nakładam na nią kaptur z agrowłókniny, a podstawę kopczykuję korą. Sprawdzam też, czy drzewko jest dobrze przywiązane do palika – zimowe wichury i ciężar śniegu łamią formy pienne częściej niż mróz.